تقدیر و تشکر
پروردگارا حمد و سپاس خالصانه ام را به درگاهت روانه میدارم بدان جهت که مرا خلیفه خود در زمین نهادی و از هر جهت عزت و آبرویم دادی و در همهی لحظات یار و یاورم بودی و گناهان و خطا هایم را آمرزیدی و با من آن گونه کردی که با بندگان صالح خود میکردی….
پروردگارا تو را سپاس که به من پدری مهربان، مادری دلسوز و همسری فداکار عطا کردی که در همه ی مراحل عمر همراه و هم دردم بوده اند.
پروردگارا معلمان و اساتید عزیزم در دانشگاه شاهد که همچون ستاره در آسمان دلم میدرخشند و همچنین اساتید ارجمند دانشگاه لرستان را در ظل عنایات خودت حفظ کن و مرا همواره مدیون و سپاس گذار آنان قرار ده….
پروردگارا دوستانم به ویژه سر کار خانم مریم نادری را در پناه ولیت، امام عصر(عج) محفوظ و مؤید بدار…

فصل اول: کلیات، تعاریف و مفاهیم2
1-1مقدمه2
1-2بیان مسئله4
1-3سؤالات تحقیق(شامل سوال اصلی و فرعی)4
1-4فرضیات تحقیق:(فرضیه اصلی و فرضیه فرعی)4
1-5پیشینه موضوع و سوابق مربوط5
1-6ضرورت ها و اهداف تحقیق5
1-7روش و ابزار گردآوری اطلاعات5
فصل دوم بررسی نتایج اعمال از نگاه قرآن و روایات………………………………………………………………………………………8
2-1 دنیا مزرعه آخرت8
2-2 اعمال و امور معنوی9
2-3 قلب مرکز انجام تمامی اعمال10
2-4چگونگی جلوه اعمال12
2-5 انقطاع عمل با مرگ14
2-6 نامه اعمال16
2-6-1 اقامه میزان وسنجش اعمال18
2-6-2 امام علی(علیه السلام)میزان حق19
2-7نتایج اعمال در داستان های قرآنی22
2-7-1نجات حضرت یونس (ع)22
-7-2حضرت زکریا و حضرت مریم (س)23
2-7-3قوم لوط23
2-8تقسیم بندی اثرات اعمال از نگاه قرآن24
2-8-1آیات ناظر به اعمال فردی انسان24
2-8-2آیات ناظر بر اعمال اجتماعی و گروهی انسان24
2-8-3آیات ناظر بر اعمال فردی انسان اما تأثیر گذار بر سر نوشت جامعه25
فصل سوم:بررسی نتایج حسنات اخلاقی27
3-1 صبر27
3-1-1میانه روی28
3-1-2پیروزی در امور28
3-1-3 بزرگی و بزرگواری28
3-1-4 افزایش دوستان29
3-1-5 پوشش عیوب29
3-2 زهد30
3-2-1 عدم دلبستگی به دنیا31
3-2-2 سبک شدن مصیبت31
3-3 صدقه32
3-3-2افزایش رزق33
3-3-3 حفظ ایمان33
3-4 ورع34
3-4-1محافظ روح و جان34
3-4-2زنده ماندن دل34
3-5 بشاشت36
3-6 قناعت37
3-6-1 بی نیازی از مردم37
3-6-2 افزایش ثروت مادی و ومعنوی38
3-7سکوت39
3-7-1 متانت و وقار39
3-8 حیاء40
3-9 اخلاق نیکو41
3-10 عطاء42
3-10-1 رفعت منزلت42
3-10-2 افزایش رزق43
3-11 تواضع 43
3-11-1فزونی دوستان44
3-11-2افزایش روزی44
3-12 میانه روی ومحبوبیت45
3-13 دعا46
3-14 تحمل48
3-14-1 پوشاندن معایب48
3-14-2 سروری و بزرگواری48
3-15 عبرت49
3-15-1 افزایش تجربه49
3-15-2 سلامت در امور50
3-16 انصاف50
3-17 محاسبه نفس51
3-17-1حساب رسی51
3-17-2 صفای دل51
3-17-3 آبادی دنیا و آخرت51

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب(به صورت کاملا تصادفی و به صورت نمونه) با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود-این مطالب صرفا برای دمو می باشد

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

3-17-4 اطمینان خاطر از حساب رسی آخرت52
3-18 دور اندیشی52
3-18-1 موفقیت و پیروزی52
3-18-2 عدم پشیمانی53
3-19 صله ی رحم54
3-20 مشورت55
3-20-1 استفاده از عقول افراد55
3-20-2 رسیدن به اهداف55
3-20-3 انتخاب راه درست56
فصل چهارم: بررسی نتایج سیئات اخلاقی…………………………………………………………………………………………………….59
4-1 طمع59
4-1-1خواری و پستی59
4-1-2 بردگی و خواری60
4-1-3 هلاکت60
4-1-4ضایع شدن عقل60
4-2 عجب61
4-2-1مانع پیشرفت61

4-2-2 زایل شدن عقل61
4-3 حسادت62
4-3-1 بیماری روحی62
4-3-2 ارتکاب به گناه62
4-4 لجاجت63
4-5 مزاح64
4-6 آرزو65
4-6-1سرگرم شدن به دنیا65
4-6-2 زشتی کردار65
4-6-3 ترک آروز بالاترین بی نیازی65
4-6-4 نابودی بصیرت66
4-7 ظلم67
4-7-1 پشیمانی و گرفتار شدن به همان ظلم67
4-7-2 آشوب67
4-8 بخل68
4-8-1 ننگ68
4-8-2جمع کننده ی تمام بدی ها68
4-9 جزع70
4-9-1 تباهی عمل70
4-9-2گرفتار شدن به مصائب بزرگ تر71
4-10 ناسپاسی71
فصل پنجم بررسی نتایج احکام الهی73
5-1 نماز74
5-1-1 نماز ابزار تقرب به خداوند75
5-1-2 نماز و دوری از کبر75
5-2 زکات76
5-3 روزه77
5-4 حج79
5-5 جهاد81
5-6 امر به معروف و نهی از منکر82
5-7 قصاص84
5-8 سلام کردن85
5-8-1 ایمن شدن از خطرات86
نتیجه گیری87
فهرست منابع88
چکیده
امام علی (ع) در نهج البلاغه پیرامون موضوعات فراوان و متنوعی سخن به میان آورده اند اما موضوعی که در این جا مد نظر است اعمال و نتایج حاصل از آن است. این موضوع یکی از مباحث مهم مد نظر امام (ع) بوده است چرا که در حکمت ها ی نهج البلاغه بدان اشاره کرده اند و سعی ایشان بر آن بوده است که انسان ها را نسبت به اعمال و نتایج آن و نقش مهمی که هر عمل بر زندگی دنیوی و اخروی ایشان دارد، آگاه سازند تا بدین وسیله مسیر سعادت و شقاوت را برای انسان ها ترسیم کنند. در این پژوهش که به روش تحلیلی_توصیفی انجام گرفته است به تبیین نتایج اعمال از جنس اخلاق و احکام پرداخته است. بیان نتایج اعمال اخلاقی در قالب حسنات (صبر، صدقه، حیا و….) و سیئات (طمع، حسادت، بخل و…..) به تربیت و رشد روحی انسان ها کمک خواهد کرد و ایشان را نسب به انجام اعمال آگاه خواهد ساخت. رعایت آن ها مطابق دستور امام (ع) موجبات سعادت در هر دو سرا و قرب الهی را فراهم خواهد آورد و اما اعمال از جنس احکام (ازجمله نماز، زکات، روزه و…) که در واقع واضع اصلی آن ها خداوند متعال است و جزء وظایف دینی ما محسوب میشوند، عمل به آن ها علاوه بر این که امتثال امر خداوند است موجب ترقی روح وسعادت ایشان و بی توجهی به آن هاسبب خواری و ذلت در هر دو سرا خواهد شد.

کلمات کلیدی: امام علی (ع) ، نهج البلاغه، نتایج، اعمال، اعمال اخلاقی، احکام

کلیات، تعاریف و مفاهیم
1-1مقدمه
نهج البلاغه بعد از قرآن کریم مهم ترین کتاب شیعیان است، اهمیت این کتاب گران قدر تاآن جایی است که آن را اخ القرآن نام نهاده اند، این کتاب یک راهنمای ناب در همه ی زمینه ها برای نوع بشر است. توصیف این کتاب شریف و معرفی ابعاد عمیق و پر محتوای آن از عهده ی نگارنده خارج است، اما هستند افرادی که در این مسیر، تا حدی موفق بوده اند و توانسه اند گام های ارزشمندی در این راه بردارند. همان طور که در اثر یکی از آن هامیتوان ملاحظه میکرد که در توصیف نهج البلاغه گفته اند «نهج البلاغه شفای درد های روحی بشر راز هدایت اجتماعی و سیاسی، منشور انسان سازی، دریچه ای به نور و راهی از ملک تا ملکوت است. نهج البلاغه یعنی راه روشن بلاغت، این عنوان را شریف رضی بر منتخبی از خطبه ها و مواعظ، نامه ها و عهدنامه و کلمات قصار امیر مومنان علی (علیه السلام) انتخاب کرد، در وجه تسمیه این گنجیهی گرانقدر چنین اظهار داشته است:بعد از تمام شدن، چنین دیدم نامش را نهج البلاغه بگذارم زیرا این کتاب درهای بلاغت را به روی بینندهی خود میگشاید و خواسته هایش را به او نزدیک میسازد هم دانشمند و دانشجو را بدان نیاز است.» (دلشادتهرانی، 1389 ، ص17)
نهج البلاغه کتابی است که بعد از قرآن کریم میتواند در جهت حرکت انسان به سوی هدف اصلی یعنی قرب الهی، ایفای نقش کند، کافی است که انسان هدف از انزال کتب و ارسال رسل را در یابد تا بتواند به وسیله ی آن به سمت مراد و مقصد خود حرکت کند. با تأمل در آیات و روایات در مییابیم که هدف خداوند امری جزء تعلیم و تزکیه انسان نبوده است.
تعلیم یعنی یادگیری معارف دینی و تزکیه یا همان «عمل» پاک کردن روح وجان از رذائل اخلاقی است. بنابراین برای پیمودن مسیر کمال و سعادت باید هم به تعلیم و هم تزکیه تمسک جست، هر چه بیشتر در این جهت تلاش کنیم آینده مادی و معنوی بهتری خواهیم داشت.

در این پژوهش تکیه ی ما بر روی تزکیه است چرا که ارتباط مستقیمی با اعمال دارد و این که چه اعمالی را انجام دهیم و از چه اعمالی پرهیز نمایم و به این نکته توجه نمایم که طبق فرمایش قرآن همه اعمال انسان دارای نتایج خاص خود هستند، هم در این دنیا و هم درآخرت «فَمَنْ یَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّهٍ خَیْراً یَرَهُ‏» (زلزال، 7) «وَ مَنْ یَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّهٍ شَرًّا یَرَه‏» (زلزال، 8)
در نتیجه انسان باید نسبت به اعمال صادره از خویش توجه ویژه داشته باشد چرا که زندگی دنیوی و اخروی ایشان وابسته به انجام اعمال اوست، در قرآن و روایات براین امر بسیار تأکید شده است، تا جایی که «در قرآن حدود1084بار از عمل و عکس العمل به صورت های گوناگون سخن به میان آمده است که با ادغام موارد مشابه میتوان به 200 عنوان جداگانه دست یافت» (برومند، 1381، ص4)
در این پایان نامه با استفاده از روش کتابخانه ای و بر اساس فیش برداری و تحلیل در قالب چهار فصل، ابتدا به بررسی نتایج اعمال از نگاه قرآن و روایات در یک فصل و سپس به نتایج اعمال در حکمت های نهج البلاغه، در قالب سه فصل با عناوین نتایج حسنات و سیئات اخلاقی و نتایج احکام الهی پرداخته ایم. معنای حکمت های نهج البلاغه در کل پایان نامه بر اساس ترجمه علی شیروانی میباشد.
فصل اول: «نتایج اعمال از منظر قرآن و روایات» در این فصل ضمن بررسی معنای لغوی و اصطلاحی عمل به تبیین گزاره های مرتبط با اعمال و نتایج آن (دنیا مزرعه آخرت، اعمال و امور معنوی ، قلب مرکز انجام تمامی اعمال، انقطاع عمل با مرگ، نامه اعمال)میپردازیم و نگاهی داریم به نتایج اعمال در قصص قرآنی و تقسیم بندی اثرات اعمال از نگاه قرآن
فصل دوم: «نتایج حسنات اخلاقی» در این فصل حکمت های مشتمل بر حسنات اخلاقی را بیان و با استفاده از کتب لغت و شروح به تحلیل نتایج آن ها پرداخته ایم.علت تقدم این فصل بر فصل اعمال از جنس احکام حجم قابل توجه حکمت های مشتمل بر اخلاقیات بوده است.
فصل سوم:«نتایج سیئات اخلاقی» در این فصل نیز حکمت های مشتمل بر سیئات اخلاقی را بیان و به روال فصل قبل به تحلیل آن ها میپردازیم.
فصل چهارم: «نتایج احکام الهی» در این فصل نیز به بیان اعمالی میپردازیم که واضع اصلی آن ها خداوند متعال میباشد و شامل وجوب، استحباب، مباح، کراهت، و حرمت میباشد که این اعمال باید مطابق دستور خداوند انجام گیرند و هر کس با سلیقه ی خود نمیتواند به آن ها عمل کند.
از مهم ترین مشکلات این تحقیق عدم بحث کلی و جامع در مورد نتیجه ی عمل بود که در بیشتر موارد به طور مصداقی کار شده است و این که کتب مبنی بر اخلاق با محوریت نهج البلاغه کار نشده است.
1-2بیان مسئله
یکی از مهم ترین مسائل در زندگی انسان ها که موجب سعادت یا شقاوت شان میشود، اعمالی است که هر روزه از جانب ایشان صادر میشود، این اعمال، بعضا موجب ارتقاء روح و تقرب به ذات اقدس الهی میشوند و یا اعمالی هستند که ممکن است لحظه به لحظه موجبات هلاکت انسان ها را فراهم آورد، بنابراین اعمال افراد دارای اهمیت ویژ ه ای هستند و طبیعتا هر کدام از این اعمال دارای نتایج خاص خود میباشند. منظور ما از نتایج اعمال، آن دسته از پیامد های است که یک عمل میتواند به همراه داشته باشد خواه در این دنیا و خواه در آخرت. این پیامد ها به قدری مهم هستند که هم زندگی مادی وهم زندگی اخروی افراد را تحت شعاع قرار خواهد داد، در نتیجه معرفت نسبت به نتایج اعمال یکی از ضروریات است و چه بسا موجب تغییر رفتار و اصول زندگی افراد میشود.
1-3سؤالات تحقیق(شامل سوال اصلی و فرعی)
سؤال اصلی:اعمال انسان بر اساس حکمت های نهج البلاغه چه نتایجی در زندگی دنیوی و اخروی دارد؟
سؤال فرعی:اعمال در این پژوهش حول چه موضوعاتی میباشد؟
1-4فرضیات تحقیق:(فرضیه اصلی و فرضیه فرعی)
فرضیه اصلی:اعمال انسان هم بر دنیا و هم بر آخرت ایشان نقش بسزایی دارد، بعضی از اعمال موجب سعادت و تقرب به خداوند متعال خواهد شد و برخی دیگر موجب شقاوت. بنابر این آگاهی نسبت به اعمال و نتایج حاصل از آن میتواند یک راهنمای مناسب برای زندگی طیبه در این دنیا و سعادت در آن دنیا خواهد شد.
فرضیه فرعی:اعمال حول موضوعات مختلف و فراوانی میچرخد، که ما در این پژوهش آن ها را در دو دسته ی اخلاق و احکام دسته بندی خواهیم کرد.
1-5پیشینه موضوع و سوابق مربوط:
مقاله ای با عنوان «بحث عوامل و نتایج اعمال» توسط آیت الله دری نجف آبادی در تاریخ 17تیر سال 92 در مجله حقوق چاپ گردیده که ایشان طبق آیات قرآن به این بحث پرداخته اند.
1-6ضرورت ها و اهداف تحقیق:
از اهداف مد نظر ما در این پژوهش آگاهی نسبت به نتایج اعمال و مراقبت انسان نسبت چگونگی انجام آن هاست. چرا که سرنوشت انسان ها در گرو اعمالی است که انجام میدهند، بنابر این شناخت نتایج اعمال بسیار مهم و ضروری است و یکی از راه های رسیدن به این شناخت نهج البلاغه میباشد و چه بسا به کمک رهنمود هایش مسیر سعادت را بیابیم و برای قدم در آن تمام سعی و تلاش خود را به کار ببندیم.
1-7روش و ابزار گردآوری اطلاعات:
در این پژوهش از روش کتابخانه ای برای گرد آوری اطلاعات و فیش برداری از منابع دینی شرح ها، تفاسیر، و مأخذ استفاده می شود.

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

بررسی اعمال با توجه به قرآن و روایات
آیات قرآن کریم و روایات ائمه ی معصومین (علیهم السلام) منابع خوبی برای کسب معارف دینی میباشند که با تأمل در آن ها میتوان به بسیاری از حقایق دست پیدا کرد. یکی از اموری که برای معرفت به آن به قرآن و روایات تمسک جسته ایم نتایج اعمال انسان هاست چرا که هر کدام از اعمال خواه کوچک و یا بزرگ دارای اثراتی در زندگی ایشان است و با رجوع به این منابع نورانی به این معرفت دست خواهیم یافت که چه اعمالی را انجام داده و از چه اعمالی دوری کنیم.
در مکتب قرآن هر کس هرگونه عملی انجام دهد خداوند نتیجه ی آن را در روز جزا حاضر و در مقابل چشمانش قرار خواهد داد. « یا بُنَیَّ إِنَّها إِنْ تَکُ مِثْقالَ حَبَّهٍ مِنْ خَرْدَلٍ‏ فَتَکُنْ فی‏ صَخْرَهٍ أَوْ فِی السَّماواتِ أَوْ فِی الْأَرْضِ یَأْتِ بِهَا اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ لَطیفٌ خَبیرٌ » (لقمان، 16) (پسرم! اگر عمل هم‏وزن دانه خردلى و در درون سنگى یا در آسمان‏ها یا در دل زمین باشد، خدا آن را [در قیامت براى حسابرسى‏] مى‏آورد؛ یقیناً خدا لطیف و آگاه است.) برای درک بیشتر آیه به تفسیر آیه رجوع میکنیم: « این آیه مربوط به معاد و حساب اعمال است، و معنایش این است که اى پسرم! اگر آن خصلتى که انجام داده‏اى، چه خیر و چه شر، از خردى و کوچکى همسنگ یک دانه خردل باشد، و همان عمل خرد و کوچک در شکم صخره‏اى، و یا در هر مکانى از آسمان ها و زمین باشد، خدا آن را براى حساب حاضر خواهد کرد، تا بر طبقش جزاء دهد، چون خدا لطیف است، و چیزى در اوج آسمانها و جوف زمین و اعماق دریا از علم او پنهان نیست و علم او به تمامى پنهان‏ها احاطه دارد، خبیرى است که از کنه موجودات با خبر است.» (طباطبایی، 1417، ج16: ص235).

بعد از دریافت اهمیت موضوع برای ورود به بحث و تبیین مسائل، ابتدا به معنای لغوی و اصطلاحی «عمل» میپردازیم:
در بیان معنای لغوی اعمال بیان شده است:«از ریشه عمل، یک واژه ی قرآنی است در لغت به معنای کار اعم از آن که خوب باشد یا بد.» (قریشی، 1377، ج5:ص44)
تعریف اصلاحی اعمال نیز عبارت است از:«العمل کل فعل یکون من الحیوان بقصد، فهو اخص من الفعل لأن الفعل قد ینسب الی الحیوانات التی یقع منها فعل بغیر قصد و قد ینسب الی الجمادات و العمل قلما ینسب الی ذلک و لم یستعجل فی الحیوانات.» «هر فعلى و کارى که با قصد، از جاندار سر بزند که در معنى، اخصّ از فعل است زیرا فعل به حیواناتى که کارى از آن ها بدون قصد سر مى‏زند نسبت داده مى‏شود که به جمادات نیز منسوب مى‏شود ولى واژه عمل کمتر چنین مفهومى دارد» (راغب اصفهانی، 1412:ج2: ص651)
با توجه به تعریف مذکور به خوبی میتوان دریافت که عمل انسان با فعل وی تفاوت دارد چرا که عمل با نیت قلبی انجام خواهد گرفت و دارای اثر و نتیجه است حال آن که فعل بی اختیار و بدون نیت از انسان سر میزند بنابر این نتیجه ای در بر نخواهد داشت. در قرآن کریم نیز میتوان به تعریفی برای «عمل» دست پیدا کرد که طبق آن:«عمل یعنی اندیشه ها اراده ها و اعتقادات.» (رضوی، 1350، ص6)
برای روشن تر شدن بحث و این که اعمال انسان ارتباط مستقیمی با سرنوشت ایشان دارد، و هر عمل صادره هم در این دنیا و هم در سرای دیگر دارای اثرات خاص خود میباشد باید به توضیح برخی از گزار ه های مرتبط با بحث بپردازیم:
2-1 دنیا مزرعه آخرت
همهی ما طبق منابع دینی و ادبیات اسلامی بر این امر واقفیم، هر عملی که از ما سر میزند دارای آثار خاص خودش میباشد، ممکن است این اثر در همین دنیا محقق شود و یا بنابر مصلحت الهی به جهان دیگر موکول گردد ولی محال است نتیجه عمل انسان از بین برود. انسان ها بر اساس اعمالی که انجام میدهند زندگی دنیا و عقبای خویش را بنا میکنند، اگر همواره جسم و جان خودشان را برای خداوند متعال به کار بندند قطعا سعادت حقیقی را برای خویش به ارمغان خواهند آورد اما اگر مسیری غیر، را بر گزیند دستاوردی جز مشقت و سختی در دو دنیا برای ایشان نخواهد بود.این نکته در قرآن هم مورد توجه قرار گرفته است. «وَ مَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِکْری فَإِنَّ لَهُ مَعیشَهً ضَنْکاً وَ نَحْشُرُهُ یَوْمَ الْقِیامَهِ أَعْمى‏» (طه، 124) (وهر کس از یاد من رویگردان شود زندگی سخت و تنگی خواهد داشت و روز قیامت او را نا بینا محشور میکنیم.)
با توجه به این که هر عمل داری اثری در روح و جان ماست باید تمام تلاش خود را به کار ببندیم که اعمالی از جنس نور و مطابق رضای خداوند متعال انجام دهیم چرا که هر عمل نا مناسب زنگاری بر صفحه ی ثبت اعمال مان خواهد بود و همچنین باعث آثار سوء در آن دنیا خواهد شد. در واقع اعمال این جهان ما پاشیدن بذر هایی برای نعمات و یا نقمات اخروی است و بدون تأویل میتوان گفت الدنیا مزرعه الآخره. و این که این دنیا فانی است و پایان میپذیرد ولی این اعمال ماست که خمیره آن دنیا را برای ما رقم خواهد زد، این اعمال به هیچ وجه از انسان جدا نخواهد شد و مانند برگ ها و شاخه های یک درخت همواره در کنار او خواهد ماند هر چه قدر اعمال انسان صالح باشد درخت وجودش نیکو و زیبا ولی هر چقد از خوبی ها فاصله بگیرد درخت وجودش خشکیده و نابود خواهد شد.
2-2 اعمال و امور معنوی
اعمال صادره از جانب انسان فقط مربوط به یک سری اعمال فیزیکی و یا جسمی نیست بلکه شامل نیات و امور قلبی نیز میشود، «ممکن است پرسشی در این جا مطرح شود که : آیا می توان کلمه «عمل» را در مورد امور معنوی از قبیل ایمان به مبدأ، معرفت خداوند متعال، اعتقاد به نبوت پیامبران، نیت خالص و نظایر این امور به کار برد؟ پاسخ این پرسش مثبت است زیرا در سخنان اولیای دین کلمهی عمل در زمینهی باورها و انگیزه ها و امور معنوی نیز به کار رفته که در این جا به عنوان نمونه به چند جمله از یک روایت اشاره میشود: ابوعمروزمیگوید: به امام صادق (علیه السلام) عرض کردم، ای عالم بزرگ من بگویید کدام عمل نزد خداوند افضل و برتر است حضرت در پاسخ فرمودند: آن عملی که خداوند هیچ یک از اعمال را بدون آن قبول نمیکند، گفتم آن عمل کدام است؟ فرمودند: ایمان به خداوندی که جز او معبودی شایسته پرستش نیست، عرض کردم آیا به من نمیگوید که ایمان، گفتن و عمل است یاگفتن است بدون عمل؟ پاسخ فرمودند: تمام ایمان عمل است و گفتن قسمتی از عمل است.» (اصفهانی، 1387، ص63)
باتوجه به روایت مذکور در مییابیم که ایمان ارتباط مستقیمی با عمل دارد به طوری که میتوان از کلام امام صادق (ع) این چنین برداشت کرد که ایمان بدون عمل مثمر ثمر نخواهد بود، خود ایمان به عنوان یک امر معنوی، یک عمل محسوب میشود آن هم از نوع قلبی و درونی و تا ایمان در وجود انسان ریشه ندوانده باشد و از مرحله زبان عبور نکرده باشد به شکل عمل خالصانه نمود پیدا نخواهد کرد.
2-3 قلب مرکز انجام تمامی اعمال
برخی ها ممکن است این تصور را داشته باشند که اعمال انسان ها در مغز پردازش و دسته بندی میشوند و بعد توسط فرد و اعضای بدن از جمله دست و پا و… به مرحله ی اجرا میرسند و حال آن که واقعیت چیزی غیر از این میباشد. «واقع این است که اعضای تصرف انسان خیلی بیشتر از تصور ماست برای این که او خوب میتواند با نقاط مختلف بدن خود و با گوشه ها و چشم و اشارت های ابرو و لب ها و دندان ها کارهای زیادی به جا آورد و در جهان خیر و شر انجام بدهد. به طور کلی اعضای عمل اجزایی از بدن هستند که با اراده قلب در موجودات جهان تأثیر میکند و به آن ها تغییر میدهند و این که هیچ عضوی بدون خواست دل نمیتواند عملی اختیاری انجام دهد.» (رضوی، 1350، ص8) این رویهی سهل و جامع از لسان قرآن «لا یُؤاخِذُکُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فی‏ أَیْمانِکُمْ وَ لکِنْ یُؤاخِذُکُمْ بِما کَسَبَتْ قُلُوبُکُمْ وَ اللَّهُ غَفُورٌ حَلیمٌ» (بقره، 255)(خدا شما را به خاطر سوگندهاى لغوتان [که جدى و حقیقى نیست و عادتاً بدون قصد قلبى بر زبان جارى مى‏شود] مؤاخذه نمى‏کند، ولى شما را به خاطر آنچه دل‏هایتان [از سوگند جدى و حقیقى‏] مرتکب شده مؤاخذه مى‏کند؛ و خدا بسیار آمرزنده و بردبار است.) قابل توجه است.« قرآن کریم علاوه بر این که قلب را عضوی کارگر میداند او را فرمانده سراسر اعضای عامله هم میشمارد و تصریح میکند که هر چه در دل آدمی نهان است از اعتقاد های نیک و یا بد و اراده های پسندیده و یا ناپسند مانند اعمال دیگر او حساب و باز خواست دارد، ثواب یاعقاب دارد.» (رضوی، 1350، ص8) آیات و روایات فراوانی در این مورد که خداوند به قلب و درون انسان توجه دارد، موجود است که به برخی از آن ها اشاره میکنیم:
«َ إِنْ تُبْدُوا ما فی‏ أَنْفُسِکُمْ أَوْ تُخْفُوهُ یُحاسِبْکُمْ بِهِ اللَّهُ فَیَغْفِر لِمَنْ یَشاءُ وَ یُعَذِّبُ مَنْ یَشاءُ وَ اللَّهُ عَلى‏ کُلِّ شَیْ‏ءٍ قَدیرٌ» (بقره، 284) (اگر آن چه را در دل دارید، آشکار سازید یا پنهان خداوند شما را بر طبق آن محاسبه میکند.)
مرحوم علامه طباطبایی (ره) با توضیحی که ذیل این آیه در تفسیر المیزان بیان کرده اند این معنا که قلب مرکز انجام تمام اعمال است را تأیید میکنند. «وقتى فعلى از کسى صادر شد، عقل هر کس از آن فعل کشف مى‏کند که فلان صفتى که مناسب با این فعل است در نفس فاعل وجود دارد. چون اگر این صفات و ملکات در نفس مستقر نبود، افعال مناسب با آن از جوارح صادر نمی‏شود. پس با صدور این افعال براى عقل روشن مى‏شود که منشأیی براى این افعال در نفس فاعل هست‏.» (طباطبایی، 1417، ج2: ص671) بنابر تفسیر شریف میتوان گفت که سر چشمهی اعمال انسان همان قلب اوست و حق است اگر خداوند طبق آن چه که در قلب میگذرد جزای انسان ها را بدهد.
همچنین درآیه پیش رو میبیینیم که هر آن چه که از اعمال انسان است از درون و سینه ی او سر چشمه میگیرد و بار دیگر این نکته را گوشزد میکند که قلب مرکز انجام تمامی اعمال است و خداوند نسبت به آن علم مطلق دارد.«وَ إِنَّ رَبَّکَ لَیَعْلَمُ ما تُکِنُّ صُدُورُهُمْ وَ ما یُعْلِنُونَ‏» (نمل، 74) (و پروردگارت آنچه را در سینه هایشان پنهان میدارند وآنچه راآشکار میکنند به خوبی میداند.)
برای خداوند که علم مطلق است فرقی نمیکند که افراد عملی را آشکارا انجام دهند یا آن را مخفی نگه دارند او در هر صورت به اعمال انسان آگاه است و بر طبق آن، محاسبه میکند. منظور این است که علاوه بر اعمال ظاهری قابل مشاهده یک سری اعمال در درون انسان نیز اتفاق میافتد که خداوند به آن ها محیط است و انسان را طبق آن مؤاخذه خواهد کرد و همچنین مرکز انجام تمامی اعمال قلب انسان میباشد. این آیه «وَ حُصِّلَ‏ ما فِی الصُّدُور» (عادیات، 10) (و آن چه درون سینه هاست آشکار میگردد.) صراحتا به این نکته اشاره دارد که، قلب انسان نیز مرتکب اعمالی میشود که در روز جزا حساب رسی خواهد شد. همان طور که علامه طباطبایی (ره) فرمودند: «منظور از تحصیل ما فى الصدور، بر ملا شدن نهان‏هایى است که هر کس در باطن خود پنهان کرده، در آن روز این باطن ها ظاهر مى‏شود، که هر فردى همان طور که به حساب ظاهرش رسیدند، و جزاى اعمال ظاهریش را دادند، به حساب باطنش هم برسند، و جزاى آن را نیز بدهند.» (طباطبایی، 1417، ج20: ص592)در نتیجه میتوان گفت که «مغز درباره ی نیک و بد چیزی میاندیشد، چشم بر آن نگاه میکند، پا به سوی آن میرود دست هم آن را بر میدارد و هر عضو دیگر هم یاری مخصوص به خود را انجام میدهد ما را به این حقیقت میرساند که همه ی اعضای بدن تابع یک مرکز هستند به طوری که قدرت تخلف از آن ندارد و این فرمانده دل است، قلب انسان است.»(رضوی، 1350، ص8)
در کلام ائمهی معصومین (علیهم السلام) این عبارت را که قلب فرمانده و کانون اصلی ایجاد عمل است نیز به چشم میخورد:
1.پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند «همانا کردارها با نیت های قلبی است و برای هر مردی همان هست که در دل میپروراند.»(عاملی، 1409، ج1:ص8)
همان گونه که پیامبر اکرم (ص) فرمودند دل کانون اصلی انجام اعمال است اگر دل حرم الله شد، اعمال و رفتار انسان نیز سامان مییابد و طبیعتا نتیجه ی آن هم خوشی وشادی در همه ی لحظات عمر و قطعا رضای پروردگار و همنشینی با اولیاء خدا خواهد شد.
2.امام صادق (علیه السلام) «بدانید که حتما نیت، عمل است.»(قمی، 1414، ج2: ص628)
3.پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله وسلم) «خداوند به صورت های شما نگاه نمیکند ولی به دل های شما نگاه میکند.» (تر جمه اسرار الصلاه، ص24) بنابر روایاتی که گذشت انسان باید مراقب باشد که در درونش چه میگذرد، اجازه ورود هر فکر و وهمی را به آن ندهد و دروازهی دلش را فقط به سوی خوبی ها ونیکی ها باز بدارد.
2-4 چگونگی جلوه اعمال
اعمالی که انسان ها مرتکب میشوند دارای نمود های خاصی میباشد، ممکن است که این اعمال در قالب نعمت های اخروی و یا در قالب نقمت ها نمود پیدا کند، چگونگی نمود آن ها در نظر علما متفاوت است در واقع در این راستا نظرات متفاوتی هست که برای روشن شدن بحث به بیان آن ها میپردازیم «دسته ای از علما معتقدند که جزای اعمال، قرار دادی است یعنی چنان که در این جهان برای هر جرمی، کیفری از طرف قانون گذاران تعیین شده است خداوند بزرگ، برای هر عملی کیفر و پاداش خاصی معین نموده است و هرگونه پاداش و کیفر مخلوق خداوند است، و ارتباطی با انسان ندارد. دسته ی دیگری معتقدند که تمام کیفر ها و پاداش ها مخلوق نفس و روح انسانی است که نفس انسانی بی اختیار در آن جهان آن ها را خلق میکند، آنان میگویند کردار نیک و بد در این جهان در نفس انسانی بی اختیار ملکات خوب و بد را ایجاد مینماید. دسته ی سوم، تمام پاداش ها و کیفرها حقایق اعمال دنیوی ماست، هر کرداری از ما یک صورت دنیوی دارد که ما آن را مشاهده مینمایم و یک صورت اخروی دارد که هم اکنون در دل آن عمل نهفته است، در روز رستاخیز پس از تحولات و تطوراتی که در آن رخ میدهد شکل کنونی و دنیوی خود را از دست داده و با واقعیت اخروی و روز باز پسین خود جلوه میکند، جزاء اعمال هر انسانی عین اعمال او خواهد بود.»(اصفهانی،1387:ص57و58)
آیات و روایات نظریه ی اخیر راتأیید میکنند، همانطور که قرآن میفرماید«یَوْمَ تَجِدُ کُلُّ نَفْسٍ ما عَمِلَتْ مِنْ خَیْرٍ مُحْضَراً وَ ما عَمِلَتْ مِنْ سُوءٍ تَوَدُّ لَوْ أَنَّ بَیْنَها وَ بَیْنَهُ أَمَداً بَعیداً وَ یُحَذِّرُکُمُ اللَّهُ نَفْسَهُ وَ اللَّهُ رَؤُفٌ بِالْعِبادِ»(آل عمران، 30)(روزی که هر کس آن چه را از کار نیک انجام داده حاضر میبیند وآرزو میکند میان او و آن چه از اعمال بد انجام داده فاصله زمانی زیادی باشد.)
این آیه به این نکته اشاره دارد که همه اعمال چه خوب و چه بد در صحنه قیامت حاضر خواهد بود و در قالب نعمت ها و نقمت ها نمود خواهد کرد، به عنوان مثال خوردن مال یتیم در قیامت به شکل خوردن آتش نمود پیدا خواهد کرد. «إِنَّ الَّذینَ یَأْکُلُونَ أَمْوالَ‏ الْیَتامى‏ ظُلْماً إِنَّما یَأْکُلُونَ فی‏ بُطُونِهِمْ ناراً وَ سَیَصْلَوْنَ سَعیراً »(نساء، 10) (کسانی که اموال یتیمان را به ظلم و ستم میخورند تنها آتش میخورند و به زودی در شعله های آتش میسوزند.)
این آیه به نوعی به تجسم اعمال هم اشاره دارد و در واقع میخواهد بیان کند که خوردن مال یتیم در این دنیا، چیزی جز آتش در آن دنیا نیست. «از این آیه استفاده میشود که اعمال ما علاوه بر چهره ظاهرى خود، یک چهره واقعى نیز دارد که در این جهان از نظر ما پنهان است، اما این چهره‏هاى درونى، در جهان دیگر ظاهر میشوند و مسئله تجسم اعمال را تشکیل میدهند قرآن در این آیه مى‏گوید: آن ها که مال یتیم مىخورند گرچه چهره ظاهرى عمل شان بهره‏گیرى از غذاهاى لذیذ و رنگین است، اما چهره واقعى این غذاها آتش سوزان است، و همین چهره است که در قیامت آشکار میشود.چهره واقعى عمل همیشه تناسب خاصى با کیفیت ظاهرى این عمل دارد، همان گونه که خوردن مال یتیم و غصب حقوق او، قلب او را مى‏سوزاند و روح او را آزار مىدهد چهره واقعى این عمل آتش سوزان است.» (مکارم شیرازی، 1374، ج3: ص281) روایات زیادی نیز به تجسم اعمال انسان اشاره دارد، و این که هر عمل دارای نتیجه ی خاص خودش است و برای همه ی افراد نمود خواهد کرد و استثناء پذیر هم نخواهد بود. این معنی در روایت زیر از پیامبر (ص) به چشم میخورد:
«اتَّقُوا الظُّلْمَ فَإِنَّهُ ظُلُمَاتُ یَوْمِ الْقِیَامَهِ.»(از ستمگری بپرهیزید، زیرا ستم در روز قیامت به صورت تاریکی ها نمایان خواهد شد.) (کلینی، 1407، ج2: ص332)

دسته بندی : پایان نامه

دیدگاهتان را بنویسید